←  Poradnia SENS
Dokumenty

Standardy ochrony małoletnich

wersja zupełna · obowiązują od 1 kwietnia 2026 r. · art. 22b–22c ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich

Pełny tekst Standardów ochrony małoletnich obowiązujących w zakładzie leczniczym PORADNIA SENS. Wersja skrócona, napisana językiem zrozumiałym dla dzieci i młodzieży, dostępna jest na osobnej stronie; wersje papierowe obu dokumentów — w rejestracji Poradni.

Struktura dokumentu

Rozdział I. Postanowienia ogólne

§ 1. Cel i podstawa prawna

Niniejsze Standardy Ochrony Małoletnich (dalej: „Standardy”) określają zasady i procedury, których celem jest zapewnienie każdemu małoletniemu pacjentowi Poradni SENS bezpieczeństwa oraz poszanowania jego godności, a także jednoznacznych reguł postępowania w sytuacji podejrzenia krzywdzenia dziecka. Dobro i bezpieczeństwo małoletnich są priorytetem wszystkich działań podejmowanych w Poradni.

Standardy zostały wprowadzone na podstawie art. 22b–22c ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 110). Przy ich stosowaniu uwzględnia się w szczególności:

1) ustawę z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta;

2) ustawę z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (w tym art. 40 dotyczący tajemnicy lekarskiej i wyjątków od niej);

3) ustawę z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego;

4) ustawę z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (w szczególności art. 240 § 1) oraz ustawę z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (w szczególności art. 304);

5) ustawę z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (w szczególności art. 572);

6) ustawę z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej wraz z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 6 września 2023 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta” (Dz. U. poz. 1870);

7) ustawę z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej;

8) rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO).

§ 2. Zakres stosowania

Standardy obowiązują wszystkich członków personelu Poradni, niezależnie od podstawy prawnej współpracy (umowa o pracę, umowa cywilnoprawna, kontrakt, wolontariat, praktyki, staż), a także – odpowiednio – inne osoby wykonujące zadania na rzecz Poradni, które mogą mieć kontakt z małoletnimi. Standardy stosuje się na terenie lokalu Poradni oraz w każdej sytuacji związanej z udzielaniem świadczeń zdrowotnych małoletnim przez Poradnię.

§ 3. Słownik pojęć

Ilekroć w Standardach jest mowa o:

1) Poradni – należy przez to rozumieć podmiot leczniczy Poradnia Sens Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (aleja 3 Maja 2/53, 00-391 Warszawa), wpisany do Rejestru Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą pod nr księgi 000000302643, wraz z prowadzonym przez niego zakładem leczniczym PORADNIA SENS;

2) kierowniku – należy przez to rozumieć kierownika podmiotu leczniczego;

3) personelu – należy przez to rozumieć każdą osobę wykonującą pracę lub świadczącą usługi na rzecz Poradni, w tym osoby wykonujące zawody medyczne, osoby wykonujące czynności rejestracyjne i administracyjne, praktykantów, stażystów i wolontariuszy;

4) małoletnim (dziecku) – należy przez to rozumieć każdą osobę, która nie ukończyła 18. roku życia;

5) opiekunie – należy przez to rozumieć przedstawiciela ustawowego małoletniego (rodzica albo opiekuna prawnego), a także opiekuna faktycznego w rozumieniu ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta;

6) krzywdzeniu małoletniego – należy przez to rozumieć popełnienie czynu zabronionego na szkodę małoletniego przez jakąkolwiek osobę, a także zagrożenie dobra małoletniego, w tym jego zaniedbywanie. Wyróżnia się w szczególności: przemoc fizyczną, przemoc psychiczną (emocjonalną), wykorzystywanie seksualne oraz zaniedbywanie potrzeb dziecka (fizycznych, zdrowotnych, emocjonalnych, edukacyjnych), w tym przemoc domową w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej;

7) osobie odpowiedzialnej za Standardy – należy przez to rozumieć osobę wskazaną w § 5;

8) dokumentacji medycznej / EDM – należy przez to rozumieć dokumentację medyczną prowadzoną przez Poradnię w postaci elektronicznej (system MyDr EDM).

§ 4. Zasady naczelne

1) Wszystkie działania Poradni podejmowane są z uwzględnieniem najlepszego interesu dziecka oraz z poszanowaniem jego godności, prywatności i podmiotowości.

2) Małoletni jest traktowany jako pełnoprawny uczestnik procesu diagnostyczno-terapeutycznego: otrzymuje przystępne informacje o udzielanych świadczeniach, ma prawo zadawać pytania i wyrażać własne zdanie, a jego zdanie jest wysłuchiwane stosownie do wieku i dojrzałości.

3) Personel zachowuje w tajemnicy informacje o pacjencie zgodnie z przepisami o tajemnicy lekarskiej i tajemnicy zawodowej. Tajemnica nie obejmuje sytuacji, w których jej ujawnienie jest niezbędne dla ochrony życia, zdrowia lub bezpieczeństwa małoletniego albo wynika z przepisów prawa – o czym dziecko jest uczciwie informowane w sposób dostosowany do wieku.

4) Wszyscy małoletni pacjenci są traktowani równo, bez względu na płeć, niepełnosprawność, stan zdrowia, pochodzenie, wyznanie, status materialny rodziny czy jakiekolwiek inne cechy.

5) W przypadku kolizji interesów dziecka i innych osób (w tym opiekunów) rozstrzyga dobro dziecka.

Rozdział II. Osoby odpowiedzialne i przygotowanie personelu

§ 5. Osoby odpowiedzialne

W obecnej strukturze organizacyjnej Poradni (świadczenia udziela wyłącznie kierownik podmiotu leczniczego) wszystkie funkcje przewidziane w art. 22c ust. 1 ustawy pełni kierownik Poradni – lek. Mateusz Dankowski. Obejmuje to w szczególności funkcje:

1) osoby odpowiedzialnej za Standardy, ich wdrożenie, przegląd i aktualizację oraz za przygotowanie personelu do ich stosowania (art. 22c ust. 1 pkt 4–5 ustawy);

2) osoby odpowiedzialnej za przyjmowanie zgłoszeń o zdarzeniach zagrażających małoletniemu i udzielenie mu wsparcia (art. 22c ust. 1 pkt 7 ustawy);

3) osoby odpowiedzialnej za składanie zawiadomień o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na szkodę małoletniego, zawiadamianie sądu opiekuńczego oraz za wszczynanie procedury „Niebieskie Karty” (art. 22c ust. 1 pkt 3 ustawy);

4) osoby prowadzącej rejestr zdarzeń i dokumentację interwencji (art. 22c ust. 1 pkt 8 ustawy).

Zgłoszenia dotyczące bezpieczeństwa małoletnich można kierować do osoby odpowiedzialnej: osobiście w Poradni, telefonicznie (+48 784 423 024) lub e-mailem (rejestracja@poradniasens.pl).

Jeżeli zgłoszenie lub zastrzeżenia dotyczą zachowania samego kierownika, zgłaszający kieruje sprawę bezpośrednio do instytucji zewnętrznych, w szczególności: Policji (tel. 112), sądu opiekuńczego, Rzecznika Praw Pacjenta (bezpłatna infolinia 800 190 590) lub Rzecznika Praw Dziecka (Dziecięcy Telefon Zaufania 800 12 12 12). Informacja o tej możliwości stanowi element wersji skróconej Standardów oraz niniejszego dokumentu.

Z chwilą zatrudnienia personelu kierownik może, w drodze zarządzenia, powierzyć poszczególne funkcje wskazane powyżej innym imiennie wyznaczonym osobom; wykaz osób odpowiedzialnych podlega wówczas aktualizacji i udostępnieniu wraz ze Standardami.

§ 6. Przygotowanie personelu do stosowania Standardów

1) Każdy członek personelu przed dopuszczeniem do pracy z małoletnimi zapoznaje się ze Standardami oraz składa pisemne oświadczenie o zapoznaniu się z nimi i zobowiązaniu do ich stosowania, według wzoru wprowadzonego zarządzeniem kierownika. Oświadczenie załącza się do akt osobowych albo dokumentacji współpracy.

2) Osoba odpowiedzialna omawia z nowym członkiem personelu zasady bezpiecznych relacji, katalog zachowań niedozwolonych oraz procedurę interwencji, w zakresie adekwatnym do powierzonych zadań.

3) Przypomnienie zasad wynikających ze Standardów odbywa się co najmniej przy każdej ich okresowej ocenie (§ 25) oraz po każdej istotnej zmianie przepisów.

4) Wykonanie czynności, o których mowa w pkt 1–3, jest dokumentowane (oświadczenia, notatki, karta oceny Standardów).

Rozdział III. Zasady bezpiecznych relacji personel–małoletni

§ 7. Zasady ogólne

1) Personel odnosi się do małoletnich z szacunkiem, cierpliwością i życzliwością, komunikując się w sposób dostosowany do wieku, rozwoju i stanu zdrowia dziecka.

2) Każda czynność diagnostyczna lub lecznicza jest dziecku uprzednio wyjaśniana w przystępny sposób. Dziecko ma prawo zadawać pytania, wyrażać wątpliwości oraz prosić o przerwę.

3) Świadczenia zdrowotne udzielane są z poszanowaniem prawa pacjenta do obecności osoby bliskiej (art. 21 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta). Opiekun małoletniego przebywa w Poradni przez cały czas trwania wizyty.

4) Specyfika badania psychiatrycznego dzieci i młodzieży może wymagać rozmowy z małoletnim sam na sam (bez opiekuna w gabinecie). Rozmowa taka odbywa się wyłącznie w ramach udzielanego świadczenia, za wiedzą opiekuna obecnego w Poradni, przy zachowaniu profesjonalnych granic; jej przeprowadzenie i istotne klinicznie treści odnotowuje się w dokumentacji medycznej.

5) Personel nie pozostaje z dzieckiem w miejscach ustronnych, niezwiązanych z udzielaniem świadczeń, ani nie aranżuje kontaktów z dzieckiem poza Poradnią w celach innych niż medyczne.

§ 8. Kontakt fizyczny i badanie przedmiotowe

1) Kontakt fizyczny z małoletnim jest dopuszczalny wyłącznie wtedy, gdy jest uzasadniony medycznie (badanie przedmiotowe, pomiary, udzielenie pomocy) albo stanowi adekwatną, jawną odpowiedź na potrzebę dziecka (np. podanie ręki, pocieszenie w obecności opiekuna). Każdorazowo poprzedza go wyjaśnienie i uzyskanie przyzwolenia dziecka stosownie do jego wieku.

2) Badanie przedmiotowe (fizykalne) małoletniego przeprowadza się co do zasady w obecności opiekuna. Odstąpienie od obecności opiekuna jest możliwe wyłącznie na wyraźną prośbę pacjenta, który ukończył 16 lat, jeżeli charakter badania na to pozwala; fakt ten odnotowuje się w dokumentacji medycznej.

3) Niedopuszczalne są jakiekolwiek kary cielesne, zadawanie bólu, zastraszanie dotykiem oraz kontakt fizyczny o charakterze seksualnym lub dwuznacznym.

4) Przytrzymanie dziecka jest dopuszczalne wyłącznie w sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia (dziecka lub innych osób), w zakresie niezbędnym i możliwie najmniej dolegliwym, z niezwłocznym poinformowaniem opiekuna i odnotowaniem w dokumentacji. Szczegółowe postępowanie w stanach nagłych określa odrębna Procedura postępowania w sytuacjach nagłych.

§ 9. Zachowania niedozwolone wobec małoletnich

Członkom personelu w kontakcie z małoletnimi w szczególności nie wolno:

1) stosować przemocy fizycznej w jakiejkolwiek postaci ani grozić jej użyciem;

2) krzyczeć na dziecko, poniżać go, ośmieszać, zawstydzać, obrażać, etykietować ani stosować szantażu emocjonalnego;

3) komentować w sposób nieadekwatny lub oceniający wyglądu, ciała, dojrzewania lub seksualności dziecka; kierować do dziecka jakichkolwiek treści o charakterze erotycznym lub wulgarnym;

4) podejmować wobec dziecka jakichkolwiek zachowań o charakterze seksualnym – fizycznych, werbalnych lub z użyciem obrazu – ani nawiązywać z dzieckiem relacji o charakterze romantycznym;

5) faworyzować wybranych pacjentów albo okazywać dziecku względów wykraczających poza relację profesjonalną;

6) częstować dziecko alkoholem, wyrobami nikotynowymi lub środkami psychoaktywnymi ani udostępniać mu takich produktów (nie dotyczy leków ordynowanych zgodnie ze wskazaniami medycznymi);

7) wręczać dziecku prezentów o charakterze osobistym lub znacznej wartości ani przyjmować takich prezentów; dopuszczalne są wyłącznie drobne, symboliczne upominki przekazywane jawnie, za wiedzą opiekuna (np. naklejka lub dyplom po wizycie);

8) kontaktować się z małoletnim pacjentem prywatnymi kanałami (prywatny numer telefonu, komunikatory, media społecznościowe); komunikacja z pacjentem i opiekunami odbywa się wyłącznie służbowymi kanałami Poradni, co do zasady za pośrednictwem opiekuna;

9) spotykać się z małoletnim pacjentem poza Poradnią w celach pozamedycznych ani przewozić dziecka prywatnym pojazdem bez opiekuna (poza stanem wyższej konieczności);

10) utrwalać wizerunku lub głosu dziecka (fotografia, film, nagranie audio) – z wyjątkiem sytuacji uzasadnionych medycznie, za zgodą opiekuna i dziecka, z zapisem w dokumentacji medycznej; zakaz obejmuje również publikowanie jakichkolwiek materiałów przedstawiających pacjentów;

11) pozostawiać dziecka bez opieki w sposób nieuzgodniony z opiekunem;

12) ujawniać informacji o małoletnim pacjencie osobom nieuprawnionym ani omawiać jego spraw w obecności osób postronnych.

Naruszenie powyższych zasad przez członka personelu skutkuje zastosowaniem procedury opisanej w § 18 pkt 5, niezależnie od odpowiedzialności porządkowej, zawodowej, cywilnej lub karnej.

§ 10. Relacje w środowisku cyfrowym

Zasady dotyczące korzystania z urządzeń elektronicznych, kontaktów online oraz ochrony małoletnich przed treściami szkodliwymi określa Rozdział VI. Zakazy wskazane w § 9 stosuje się odpowiednio do wszelkich form kontaktu zdalnego i aktywności personelu w Internecie (w tym zakaz komentowania i udostępniania treści dotyczących pacjentów).

Rozdział IV. Zasady bezpiecznych relacji między małoletnimi

§ 11. Bezpieczeństwo małoletnich przebywających w Poradni

1) Poradnia jest placówką ambulatoryjną – małoletni przebywają w niej krótkotrwale i pod opieką swoich opiekunów. Za bezpieczeństwo dziecka w poczekalni odpowiada jego opiekun; małoletni nie pozostaje w poczekalni bez opieki, chyba że opiekun – wchodząc na część wizyty do gabinetu – wyraźnie uzgodni to z personelem, a wiek i stan dziecka na to pozwalają.

2) Małoletnich przebywających w Poradni obowiązują zasady wzajemnego szacunku. Niedozwolone są w szczególności: przemoc fizyczna i słowna, wyśmiewanie, poniżanie, zastraszanie, niszczenie lub zabieranie cudzych rzeczy oraz nagrywanie lub fotografowanie innych osób bez ich zgody.

3) Personel reaguje na każde zaobserwowane lub zgłoszone zachowanie niepożądane między małoletnimi: przerywa je, w razie potrzeby rozdziela dzieci i informuje opiekunów obu stron.

4) Jeżeli zachowanie nosi znamiona krzywdzenia (w szczególności przemocy rówieśniczej o poważnym charakterze), stosuje się odpowiednio procedurę interwencji (Rozdział VII), a zdarzenie odnotowuje się w rejestrze zdarzeń (Załącznik nr 2).

Rozdział V. Rekrutacja i weryfikacja personelu

§ 12. Weryfikacja przed dopuszczeniem do pracy z małoletnimi

1) Przed nawiązaniem stosunku pracy albo przed dopuszczeniem jakiejkolwiek osoby do działalności związanej z leczeniem małoletnich lub opieką nad nimi (niezależnie od formy prawnej współpracy, w tym praktyk i wolontariatu) Poradnia wykonuje obowiązki określone w art. 21 ustawy z dnia 13 maja 2016 r., tj.:

a) uzyskuje informację, czy dane tej osoby są zamieszczone w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym z dostępem ograniczonym oraz w Rejestrze osób, w stosunku do których Państwowa Komisja do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15 wydała postanowienie o wpisie;

b) odbiera od tej osoby informację z Krajowego Rejestru Karnego w zakresie przestępstw określonych w rozdziale XIX i XXV Kodeksu karnego, w art. 189a i art. 207 Kodeksu karnego oraz w ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii;

c) w przypadku cudzoziemców oraz osób zamieszkujących w ostatnich 20 latach poza Polską – odbiera dodatkowe informacje z zagranicznych rejestrów karnych oraz oświadczenia przewidziane w art. 21 ust. 4–7 ustawy.

2) Uzyskane informacje utrwala się w formie wydruku i załącza do akt osobowych pracownika albo dokumentacji osoby dopuszczonej do działalności (art. 21 ust. 9 ustawy), a fakt weryfikacji odnotowuje się w Rejestrze weryfikacji personelu.

3) Osoba figurująca w rejestrach, o których mowa w pkt 1 lit. a, albo skazana za przestępstwa objęte zakresem informacji z KRK w sposób wykluczający pracę z dziećmi – nie zostaje dopuszczona do pracy z małoletnimi. Dopuszczenie osoby bez wymaganej weryfikacji stanowi wykroczenie zagrożone karą (art. 23 ust. 2 ustawy). W razie powzięcia informacji o wszczęciu przeciwko członkowi personelu postępowania karnego o przestępstwo objęte zakresem weryfikacji, osobę tę niezwłocznie odsuwa się od kontaktu z małoletnimi do czasu wyjaśnienia sprawy.

4) Niezależnie od powyższego weryfikacji podlegają kwalifikacje zawodowe kandydata (w tym prawo wykonywania zawodu oraz wpisy we właściwych rejestrach samorządu zawodowego).

5) Szczegółowy tryb weryfikacji, wzory oświadczeń oraz zasady dokumentowania określa odrębna Procedura weryfikacji personelu.

Rozdział VI. Urządzenia elektroniczne, Internet i ochrona przed szkodliwymi treściami

§ 13. Zasady korzystania z urządzeń elektronicznych z dostępem do Internetu

1) Poradnia nie udostępnia małoletnim pacjentom urządzeń elektronicznych z dostępem do Internetu ani sieci Wi-Fi.

2) Urządzenia służbowe (w tym komputer z systemem EDM) są użytkowane wyłącznie przez personel, zabezpieczone hasłem i blokadą ekranu; małoletni nie korzystają z nich samodzielnie.

3) Z własnych urządzeń elektronicznych dziecko korzysta w poczekalni pod nadzorem i na odpowiedzialność opiekuna. Personel może poprosić o zaprzestanie korzystania z urządzenia, jeżeli zakłóca ono innym pobyt w Poradni, narusza prywatność innych osób (np. nagrywanie) albo koliduje z przebiegiem wizyty.

§ 14. Ochrona przed treściami szkodliwymi i zagrożeniami w sieci

1) Personel nie prezentuje małoletnim treści nieodpowiednich do ich wieku, w szczególności treści przemocowych, pornograficznych, promujących zachowania autodestrukcyjne lub używanie substancji psychoaktywnych. Materiały edukacyjne i psychoedukacyjne dobierane są adekwatnie do wieku i stanu pacjenta.

2) Jeżeli w toku udzielania świadczeń zostanie ujawnione, że małoletni doświadcza zagrożeń w środowisku cyfrowym (m.in. cyberprzemocy, uwodzenia online, szantażu z użyciem wizerunku, kontaktu z treściami szkodliwymi lub promującymi samookaleczenia), lekarz: udziela dziecku wsparcia, omawia sytuację z opiekunem wraz z zaleceniami dotyczącymi bezpieczeństwa cyfrowego, a w przypadkach mogących wypełniać znamiona przestępstwa stosuje procedurę interwencji (Rozdział VII).

3) Nielegalne treści przedstawiające seksualne wykorzystywanie małoletnich zgłasza się do zespołu Dyżurnet.pl (NASK, dyzurnet.pl) oraz – w przypadku podejrzenia przestępstwa – organom ścigania.

§ 15. Wizerunek małoletnich i monitoring wizyjny

1) Obowiązuje zakaz utrwalania i rozpowszechniania wizerunku małoletnich pacjentów (§ 9 pkt 10). Materiały informacyjne i promocyjne Poradni (w tym strona internetowa) nie przedstawiają pacjentów. Personel nie udziela przedstawicielom mediów informacji o pacjentach ani ich opiekunach i nie umożliwia mediom kontaktu z pacjentami na terenie Poradni. Zakaz utrwalania wizerunku nie dotyczy monitoringu wizyjnego, o którym mowa w pkt 2–5.

2) W Poradni funkcjonuje monitoring wizyjny obejmujący wyłącznie poczekalnię wraz ze stanowiskiem rejestracji; monitoring nie obejmuje gabinetów, w których udzielane są świadczenia zdrowotne, ani pomieszczeń sanitarnych. Monitoring rejestruje wyłącznie obraz, bez dźwięku, a jego celem jest zapewnienie bezpieczeństwa pacjentów – w tym małoletnich – oraz personelu (art. 23a ustawy o działalności leczniczej).

3) Nagrania przechowywane są przez okres nie dłuższy niż 3 miesiące od dnia nagrania, po czym podlegają usunięciu – chyba że stanowią dowód w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów prawa albo służą wyjaśnieniu zdarzenia objętego procedurą interwencji (§ 24); wówczas przechowuje się je do czasu prawomocnego zakończenia sprawy.

4) Dostęp do nagrań mają wyłącznie kierownik oraz osoby przez niego upoważnione; nagrania są zabezpieczone przed dostępem osób nieuprawnionych i udostępniane wyłącznie podmiotom uprawnionym na podstawie przepisów prawa.

5) Informacja o monitoringu jest umieszczona w widocznym miejscu w lokalu Poradni; szczegółowe zasady monitoringu oraz obowiązki informacyjne wynikające z RODO określa regulamin organizacyjny Poradni oraz dokumentacja ochrony danych osobowych.

Rozdział VII. Procedura interwencji w sytuacji podejrzenia krzywdzenia małoletniego

§ 16. Źródła informacji o krzywdzeniu

Podstawą interwencji może być każda wiarygodna informacja wskazująca na możliwość krzywdzenia małoletniego, w szczególności: własne obserwacje personelu poczynione podczas udzielania świadczeń (obraz kliniczny, obrażenia, wypowiedzi i zachowanie dziecka), ujawnienie dokonane przez samo dziecko, informacja przekazana przez opiekuna lub osobę trzecią, a także treść dokumentacji. Do podjęcia działań nie jest wymagana pewność – wystarczające jest uzasadnione podejrzenie; ocena wiarygodności i kwalifikacja prawna zdarzenia należą do właściwych organów. Każdy członek personelu, który poweźmie takie podejrzenie, ma obowiązek – stosownie do sytuacji – niezwłocznie przerwać zagrażające dziecku zachowanie i zadbać o jego bezpieczeństwo, a następnie bez zbędnej zwłoki przekazać informację osobie odpowiedzialnej. Przykładowy katalog symptomów krzywdzenia oraz niepokojących sygnałów w zachowaniu opiekunów zawiera Załącznik nr 6.

§ 17. Rozmowa z dzieckiem ujawniającym krzywdzenie

1) Dziecku zapewnia się spokojne, bezpieczne warunki rozmowy, bez obecności osoby, której dotyczy podejrzenie.

2) Osoba przyjmująca ujawnienie: słucha uważnie i bez okazywania niedowierzania, nie ocenia, nie obwinia dziecka i wyraźnie komunikuje, że dziecko nie ponosi winy za to, co się stało.

3) Nie przeprowadza się przesłuchania: pytania ograniczają się do zakresu niezbędnego dla oceny bezpieczeństwa i stanu zdrowia dziecka, mają charakter otwarty i niesugerujący (ustalanie szczegółów zdarzenia należy do organów ścigania i sądu).

4) Dziecku nie obiecuje się zachowania tajemnicy; uczciwie, stosownie do wieku, informuje się je o dalszych krokach podejmowanych dla jego ochrony.

5) Przebieg rozmowy i wypowiedzi dziecka odnotowuje się w dokumentacji medycznej możliwie wiernie, z użyciem słów dziecka; sporządza się Kartę interwencji (Załącznik nr 1).

§ 18. Ścieżki interwencji

W zależności od charakteru sytuacji osoba odpowiedzialna podejmuje niezwłocznie jedno lub równolegle kilka z poniższych działań:

1) Zagrożenie życia lub zdrowia (stan nagły). W przypadku bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia dziecka (w tym ciężkich obrażeń albo ostrego kryzysu suicydalnego) wzywa się zespół ratownictwa medycznego / Policję (tel. 112) i udziela pomocy medycznej. Dziecka nie przekazuje się pod opiekę osoby, której dotyczy podejrzenie krzywdzenia. Szczegóły postępowania w stanach nagłych określa odrębna Procedura postępowania w sytuacjach nagłych.

2) Podejrzenie przestępstwa na szkodę małoletniego. Składa się zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa do Policji lub prokuratury (art. 304 k.p.k.) – na piśmie, a w sytuacjach pilnych także telefonicznie z późniejszym potwierdzeniem pisemnym. W odniesieniu do najpoważniejszych przestępstw wymienionych w art. 240 § 1 Kodeksu karnego (m.in. art. 156, art. 197 § 3–5, art. 198 i art. 200 k.k. – ciężki uszczerbek na zdrowiu oraz przestępstwa seksualne na szkodę małoletnich) istnieje prawny obowiązek niezwłocznego zawiadomienia organów ścigania, którego niedopełnienie jest zagrożone odpowiedzialnością karną. Tajemnica lekarska nie stoi na przeszkodzie zawiadomieniu (art. 40 ust. 2 pkt 1 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty w związku z przepisami wskazanymi powyżej).

3) Zagrożenie dobra dziecka wymagające oceny sądu rodzinnego. W przypadku zaniedbywania dziecka, niewydolności opiekuńczej, braku współpracy opiekunów zagrażającego zdrowiu dziecka (np. uniemożliwianie koniecznego leczenia) albo innych okoliczności uzasadniających wgląd w sytuację rodziny – kieruje się zawiadomienie do sądu opiekuńczego (art. 572 k.p.c.): sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka.

4) Przemoc domowa – procedura „Niebieskie Karty”. W razie uzasadnionego podejrzenia stosowania wobec dziecka przemocy domowej lekarz – jako osoba wykonująca zawód medyczny – wszczyna procedurę „Niebieskie Karty” (art. 9d ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej): wypełnia formularz „Niebieska Karta – A” (w miarę możliwości z udziałem osoby doznającej przemocy), a formularz „Niebieska Karta – B” przekazuje opiekunowi dziecka niebędącemu osobą podejrzewaną o stosowanie przemocy. Formularz A przekazuje się do zespołu interdyscyplinarnego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby doznającej przemocy niezwłocznie, nie później niż w terminie 5 dni roboczych od wszczęcia procedury; kopię formularza pozostawia się w Poradni. Niezależnie od procedury „Niebieskie Karty”, w razie podejrzenia przestępstwa z użyciem przemocy domowej stosuje się pkt 2 (art. 12 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej).

5) Podejrzenie krzywdzenia przez członka personelu Poradni. Osobę tę natychmiast odsuwa się od wszelkiego kontaktu z małoletnimi do czasu wyjaśnienia sprawy; stosuje się odpowiednio pkt 1–3, a w przypadku osoby wykonującej zawód medyczny zawiadamia się także właściwy organ samorządu zawodowego (rzecznika odpowiedzialności zawodowej). Jeżeli podejrzenie dotyczy kierownika Poradni, każdy członek personelu oraz każdy opiekun lub pacjent może dokonać zgłoszenia bezpośrednio do instytucji zewnętrznych wskazanych w § 5.

6) Krzywdzenie rówieśnicze. W przypadku krzywdzenia małoletniego przez innego małoletniego stosuje się § 11; o zdarzeniu informuje się opiekunów obu dzieci, a w poważnych przypadkach (znamiona czynu karalnego, powtarzalność, znaczna szkoda) – odpowiednio pkt 2 lub 3.

§ 19. Dokumentowanie interwencji

1) Z każdej interwencji sporządza się Kartę interwencji (Załącznik nr 1) oraz wpis w Rejestrze zdarzeń (Załącznik nr 2).

2) Informacje istotne klinicznie odnotowuje się w dokumentacji medycznej pacjenta (EDM). Kopie skierowanych zawiadomień oraz formularzy „Niebieska Karta – A” dołącza się do dokumentacji interwencji.

3) Zasady przechowywania dokumentacji, o której mowa w pkt 1–2, określa § 24.

§ 20. Zasada rozstrzygania wątpliwości

Wątpliwości co do oceny sytuacji nie wstrzymują działań chroniących dziecko. W sprawach złożonych osoba odpowiedzialna może skonsultować sposób postępowania – bez ujawniania danych dziecka – z zespołem interdyscyplinarnym / ośrodkiem pomocy społecznej właściwym dla miejsca zamieszkania rodziny albo z telefonem dla profesjonalistów i rodziców 800 100 100 (Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę). Konsultacja nie zwalnia z obowiązków, o których mowa w § 18.

Rozdział VIII. Plan wsparcia małoletniego po ujawnieniu krzywdzenia

§ 21. Zasady ustalania planu wsparcia

1) Po ujawnieniu krzywdzenia małoletniego pozostającego pod opieką Poradni osoba odpowiedzialna ustala plan wsparcia dziecka – wspólnie z opiekunem niebędącym osobą, której dotyczy podejrzenie, oraz, stosownie do wieku i dojrzałości, z samym dzieckiem.

2) Plan wsparcia obejmuje w szczególności:

a) ocenę aktualnej sytuacji, bezpieczeństwa i potrzeb dziecka (zdrowotnych, emocjonalnych, socjalnych);

b) działania medyczne w ramach kompetencji Poradni (plan leczenia, farmakoterapia, monitorowanie stanu psychicznego, częstotliwość wizyt kontrolnych);

c) skierowania i rekomendacje dotyczące pomocy poza Poradnią (psychoterapia, ośrodek interwencji kryzysowej, poradnie specjalistyczne, w razie wskazań – leczenie szpitalne);

d) zakres współpracy z innymi podmiotami działającymi na rzecz dziecka (szkoła, ośrodek pomocy społecznej, zespół interdyscyplinarny, sąd, kurator) – z poszanowaniem tajemnicy zawodowej;

e) wsparcie i psychoedukację opiekunów w zakresie ochrony i potrzeb dziecka;

f) osobę monitorującą realizację planu, terminy przeglądu planu oraz kryteria jego modyfikacji.

3) Plan wsparcia sporządza się według wzoru stanowiącego Załącznik nr 3, dołącza do dokumentacji interwencji i aktualizuje stosownie do sytuacji dziecka.

4) Przy ustalaniu planu uwzględnia się zdanie dziecka oraz jego szczególne potrzeby, w tym wynikające z niepełnosprawności (§ 23).

Rozdział IX. Udostępnianie standardów

§ 22. Sposób udostępniania

1) Standardy – w wersji zupełnej oraz w wersji skróconej przeznaczonej dla małoletnich – są udostępnione na stronie internetowej Poradni (poradniasens.pl) oraz wywieszone w widocznym miejscu w lokalu Poradni (art. 22c ust. 7 ustawy).

2) Egzemplarz wersji zupełnej jest ponadto dostępny do wglądu w rejestracji. Na życzenie opiekuna lub małoletniego personel omawia treść Standardów, w sposób dostosowany do wieku dziecka.

3) Wersja skrócona została sporządzona językiem zrozumiałym dla dzieci i młodzieży i zawiera informacje istotne dla małoletnich, w tym dane osoby odpowiedzialnej oraz telefony wsparcia (art. 22c ust. 5 ustawy).

4) Opiekunowie nowych pacjentów są informowani o obowiązywaniu Standardów oraz o miejscu ich udostępnienia w ramach pakietu pierwszej wizyty.

Rozdział X. Dzieci z niepełnosprawnościami i ze specjalnymi potrzebami

§ 23. Szczególne środki ochrony

1) Wobec dzieci z niepełnosprawnościami oraz ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi lub komunikacyjnymi Standardy stosuje się z uwzględnieniem ich sytuacji (art. 22c ust. 4 ustawy), w szczególności poprzez: dostosowanie sposobu komunikacji (prosty język, wsparcie opiekuna, komunikacja wspomagająca i alternatywna) oraz elastyczną organizację przebiegu wizyty.

2) Personel zachowuje podwyższoną czujność, mając na uwadze, że dzieci z niepełnosprawnościami są bardziej narażone na krzywdzenie i mogą mieć większe trudności z jego ujawnieniem; sygnały pozawerbalne oraz zmiany w zachowaniu dziecka traktuje się z należytą uwagą.

3) Treść wersji skróconej Standardów przekazuje się dziecku w sposób dla niego dostępny – w razie potrzeby przy udziale opiekuna lub z użyciem wspieranych form komunikacji.

4) Szczególne potrzeby dziecka uwzględnia się w toku interwencji (Rozdział VII) oraz w planie wsparcia (Rozdział VIII).

Rozdział XI. Dokumentowanie zdarzeń i ochrona danych

§ 24. Rejestr zdarzeń, przechowywanie i poufność

1) Ujawnione lub zgłoszone incydenty i zdarzenia zagrażające dobru małoletniego dokumentuje się poprzez: Kartę interwencji (Załącznik nr 1), wpis w Rejestrze zdarzeń (Załącznik nr 2) oraz – w zakresie istotnym klinicznie – wpis w dokumentacji medycznej pacjenta.

2) Jeżeli przebieg zdarzenia mógł zostać zarejestrowany przez monitoring wizyjny (§ 15), osoba odpowiedzialna niezwłocznie – przed upływem okresu przechowywania nagrań – zabezpiecza kopię właściwego fragmentu nagrania. Kopię przechowuje się wraz z dokumentacją interwencji do czasu zakończenia sprawy, a w razie postępowania przekazuje się ją uprawnionym organom.

3) Dokumentację, o której mowa w pkt 1–2 (poza dokumentacją medyczną), przechowuje osoba odpowiedzialna w sposób zabezpieczony przed dostępem osób nieuprawnionych (zamykana szafa albo zaszyfrowany zasób elektroniczny). Dostęp do niej mają wyłącznie osoby odpowiedzialne wskazane w § 5 oraz – na żądanie – uprawnione organy.

4) Karty interwencji i Rejestr zdarzeń przechowuje się przez okres 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym zakończono działania w danej sprawie, chyba że przepisy szczególne albo potrzeby toczącego się postępowania wymagają dłuższego przechowywania. Wpisy stanowiące część dokumentacji medycznej przechowywane są w terminach wynikających z przepisów o dokumentacji medycznej.

5) Dane osobowe przetwarzane w związku ze stosowaniem Standardów (w tym dane szczególnych kategorii) przetwarza się zgodnie z RODO – w celu wypełnienia obowiązków prawnych ciążących na Poradni oraz ochrony żywotnych interesów małoletnich (art. 6 ust. 1 lit. c i d oraz art. 9 ust. 2 lit. b, c, g i h RODO), z zachowaniem zasad minimalizacji i poufności. Szczegóły określa dokumentacja ochrony danych osobowych Poradni.

6) Informacje o zdarzeniach udostępnia się wyłącznie podmiotom uprawnionym na podstawie przepisów prawa.

7) Wykorzystywanie informacji o małoletnich pacjentach w celach szkoleniowych, naukowych lub publikacyjnych jest dopuszczalne wyłącznie w sposób uniemożliwiający identyfikację pacjenta.

Rozdział XII. Ocena i aktualizacja standardów

§ 25. Przegląd okresowy

1) Osoba odpowiedzialna dokonuje oceny Standardów co najmniej raz na dwa lata – w celu zapewnienia ich dostosowania do aktualnych potrzeb oraz zgodności z obowiązującymi przepisami (art. 22c ust. 6 ustawy). Pierwsza ocena zostanie przeprowadzona nie później niż w terminie 24 miesięcy od dnia wejścia w życie Standardów.

2) Ocenę przeprowadza się ponadto niezwłocznie po: każdej istotnej zmianie przepisów dotyczących ochrony małoletnich, każdym poważnym incydencie objętym procedurą interwencji oraz po zmianach organizacyjnych Poradni (w szczególności po zatrudnieniu personelu).

3) Przy ocenie uwzględnia się wnioski z rejestru zdarzeń, uwagi personelu, opiekunów i małoletnich oraz aktualne wytyczne dotyczące standardów ochrony małoletnich.

4) Wnioski z oceny dokumentuje się pisemnie na Karcie oceny (Załącznik nr 4). Zmiany Standardów wprowadza się zarządzeniem kierownika; zaktualizowaną wersję udostępnia się w trybie § 22.

Rozdział XIII. Postanowienia końcowe

§ 26. Wejście w życie

1) Standardy wchodzą w życie z dniem określonym w zarządzeniu kierownika Poradni w sprawie ich wprowadzenia.

2) W sprawach nieuregulowanych w Standardach stosuje się przepisy prawa powszechnie obowiązującego oraz pozostałą dokumentację wewnętrzną Poradni.

3) Integralną część Standardów stanowią Załączniki nr 1–6.

Materiały pomocnicze uwzględnione przy opracowaniu: wytyczne do standardów ochrony małoletnich opracowywane przez Zespół do Spraw Ochrony Małoletnich przy Ministrze Sprawiedliwości (art. 22s ust. 4 pkt 4 ustawy), wytyczne dotyczące standardów ochrony dzieci w podmiotach leczniczych oraz wzorcowe standardy ochrony dzieci Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę.

Załącznik nr 1. Karta interwencji

Kartę wypełnia osoba odpowiedzialna niezwłocznie po powzięciu informacji o zdarzeniu. Kartę przechowuje się zgodnie z § 24 Standardów.

1. Zgłoszenie
Data i godzina powzięcia informacji
Źródło informacji (obserwacja własna / ujawnienie dziecka / opiekun / osoba trzecia / inne)
Osoba przyjmująca zgłoszenie
2. Małoletni, którego dotyczy zdarzenie
Imię i nazwisko, wiek
Opiekun poinformowany (kto, kiedy; wskazać, jeżeli odstąpiono i dlaczego)
3. Opis zdarzenia / podejrzenia
Opis sytuacji (w miarę możliwości słowami dziecka), zaobserwowane okoliczności
Rodzaj podejrzewanego krzywdzenia (przemoc fizyczna / psychiczna / wykorzystywanie seksualne / zaniedbanie / przemoc rówieśnicza / zagrożenie online / inne)
4. Podjęte działania
Działania natychmiastowe (pomoc medyczna, wezwanie ZRM/Policji, zabezpieczenie dziecka)
Zawiadomienia (organ, data, forma): Policja / prokuratura
Sąd opiekuńczy (sąd, data)
Procedura „Niebieskie Karty” (data wszczęcia, data przekazania formularza A do ZI)
Nagranie z monitoringu zabezpieczono (tak / nie / nie dotyczy; zakres, data)
Plan wsparcia małoletniego (data sporządzenia – Załącznik nr 3)
5. Zakończenie
Dalsze ustalenia / uwagi
Data i podpis osoby odpowiedzialnej

Załącznik nr 2. Rejestr zdarzeń zagrażających dobru małoletniego

Rejestr prowadzi osoba odpowiedzialna (§ 24 Standardów). Do każdego wpisu dołącza się Kartę interwencji.

Lp. Data zdarzenia / wpisu Zwięzły opis zdarzenia Podjęte działania (w tym zawiadomienia) Podpis osoby odpowiedzialnej

Załącznik nr 3. Plan wsparcia małoletniego (wzór)

Plan ustala osoba odpowiedzialna wspólnie z opiekunem niekrzywdzącym oraz – stosownie do wieku – z dzieckiem (§ 21 Standardów).

Dane podstawowe
Imię i nazwisko małoletniego, wiek
Data sporządzenia planu / osoby uczestniczące
Ocena sytuacji
Aktualna sytuacja i bezpieczeństwo dziecka; potrzeby zdrowotne, emocjonalne i socjalne
Działania
Działania medyczne w Poradni (leczenie, monitorowanie stanu, częstotliwość wizyt)
Skierowania i pomoc poza Poradnią (psychoterapia, OIK, inne)
Współpraca z innymi podmiotami (szkoła, OPS/ZI, sąd, kurator)
Wsparcie i psychoedukacja opiekunów
Monitorowanie
Osoba monitorująca realizację planu
Termin przeglądu planu / kryteria modyfikacji
Data i podpisy (osoba odpowiedzialna, opiekun)

Załącznik nr 4. Karta oceny standardów ochrony małoletnich

Ocenę przeprowadza się co najmniej raz na dwa lata; wnioski dokumentuje się pisemnie (art. 22c ust. 6 ustawy; § 25 Standardów).

Data oceny / osoba przeprowadzająca
Powód oceny (przegląd okresowy / zmiana przepisów / incydent / zmiana organizacyjna)
Zakres oceny (co zweryfikowano: zgodność z przepisami, aktualność procedur, wnioski z rejestru zdarzeń, uwagi personelu i pacjentów)
Wnioski z oceny
Wprowadzone zmiany (nr zarządzenia, data) albo stwierdzenie braku potrzeby zmian
Termin kolejnej oceny
Data i podpis kierownika

Załącznik nr 5. Wykaz instytucji i telefonów wsparcia

112 Numer alarmowy – nagłe zagrożenie życia, zdrowia lub bezpieczeństwa
116 111 Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży (bezpłatny, całodobowy) – Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę
800 12 12 12 Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka (bezpłatny, całodobowy)
116 123 Telefon wsparcia kryzysowego dla osób dorosłych (m.in. opiekunów)
800 100 100 Telefon dla rodziców i profesjonalistów w sprawie bezpieczeństwa dzieci – Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę
800 120 002 Ogólnopolskie Pogotowie dla Osób Doznających Przemocy Domowej „Niebieska Linia” (bezpłatny, całodobowy)
800 190 590 Telefoniczna Informacja Pacjenta – Rzecznik Praw Pacjenta
dyzurnet.pl Zgłaszanie nielegalnych treści w Internecie (NASK)

Instytucje właściwe miejscowo. Zawiadomienia, o których mowa w § 18, kieruje się do jednostek właściwych ze względu na miejsce zamieszkania dziecka (sąd rejonowy – wydział rodzinny i nieletnich; zespół interdyscyplinarny działający przy gminie / ośrodku pomocy społecznej) albo miejsce zdarzenia (Policja, prokuratura). Dla siedziby Poradni (dzielnica Śródmieście m.st. Warszawy) właściwe są w szczególności: Komenda Rejonowa Policji Warszawa I oraz Prokuratura Rejonowa Warszawa-Śródmieście. Aktualne dane teleadresowe jednostek należy każdorazowo zweryfikować (policja.pl, gov.pl) przed skierowaniem zawiadomienia pisemnego; w sytuacjach pilnych – tel. 112.

Załącznik nr 6. Przykładowe symptomy krzywdzenia małoletniego i niepokojące sygnały

Materiał pomocniczy dla personelu (§ 16 Standardów). Żaden pojedynczy sygnał nie przesądza o krzywdzeniu – sygnały ocenia się łącznie, w kontekście klinicznym i sytuacyjnym. Ich wystąpienie uzasadnia wzmożoną czujność, a w razie uzasadnionego podejrzenia – zastosowanie procedury interwencji (Rozdział VII).

A. Sygnały obserwowane u dziecka

B. Niepokojące sygnały w zachowaniu opiekunów